به گزارش گروه روانشناسی رکنا، در شرایطی که احتمال درگیری نظامی و تهدیدهای خارجی در فضای عمومی مطرح می‌شود، توجه مردم به اخبار جنگنده‌ها، پهپادها، موشک‌ها، سامانه‌های پدافندی و توان دفاعی کشور افزایش پیدا می‌کند. اما این توجه را نباید صرفا ناشی از ترس از جنگ یا اضطراب عمومی دانست. برای بخشی از جامعه، دنبال کردن اخبار نظامی تلاشی برای یافتن نشانه‌هایی از قدرت دفاعی کشور و اطمینان از توان بازدارندگی در برابر تهدیدهای خارجی، از جمله تهدیدهای احتمالی آمریکا است.
در چنین شرایطی، پرسش ذهنی بسیاری از مردم فقط این نیست که آیا جنگی اتفاق می‌افتد؛ بلکه این است که آیا کشور از توان کافی برای دفاع از خود برخوردار است؟ آیا قدرت نظامی ایران می‌تواند هزینه هرگونه حمله احتمالی را افزایش دهد و مانع از تصمیم دشمن به آغاز درگیری شود؟
مغز چگونه قدرت دفاعی را به احساس امنیت پیوند می‌دهد؟
در روانشناسی شناختی، انسان در شرایط تهدید به دنبال اطلاعاتی می‌گردد که به او کمک کند خطر را ارزیابی کند و میزان کنترل خود بر شرایط را بسنجد. وقتی احتمال حمله نظامی مطرح می‌شود، اخبار مربوط به تجهیزات دفاعی و توان نظامی کشور می‌تواند به یکی از منابع ذهنی ارزیابی امنیت تبدیل شود.
برای مثال، انتشار خبر پیشرفت در ساخت جنگنده، افزایش توان پهپادی یا تقویت سامانه‌های پدافندی ممکن است در بخشی از جامعه احساس اطمینان ایجاد کند. مخاطب با دنبال کردن این اخبار تلاش می‌کند به این نتیجه برسد که کشور در برابر تهدیدها دست بسته نیست و توان دفاع از خود را دارد.
در اینجا موضوع فقط علاقه به فناوری نظامی نیست؛ بلکه پیوند میان قدرت دفاعی و احساس امنیت اهمیت پیدا می‌کند.
چرا قدرت بازدارندگی برای مردم اهمیت روانی دارد؟
بازدارندگی نظامی بر این اصل استوار است که برخورداری از توان دفاعی و امکان پاسخ متناسب، هزینه حمله به یک کشور را برای طرف مقابل افزایش می‌دهد.
از منظر روانشناختی، تصور برخورداری از چنین قدرتی می‌تواند احساس آسیب‌پذیری را کاهش دهد. به همین دلیل ممکن است برخی شهروندان اخبار افزایش توان نظامی ایران را نه به معنای نزدیک شدن به جنگ، بلکه به عنوان نشانه‌ای از دورتر شدن احتمال حمله و تقویت امنیت کشور دنبال کنند.
در واقع، برای این گروه از مخاطبان، قدرت نظامی زمانی آرامش‌بخش است که بتواند مانع وقوع جنگ شود، نه اینکه صرفا توانایی ورود به یک درگیری را نشان دهد.
چرا مردم اخبار جنگنده‌ها و پهپادها را با حساسیت دنبال می‌کنند؟
در شرایط تهدید خارجی، اخبار مربوط به جنگنده‌ها، پهپادها، موشک‌ها و سامانه‌های دفاعی ممکن است معنایی فراتر از اطلاعات فنی پیدا کند. هر خبر درباره ارتقای توان دفاعی می‌تواند به عنوان نشانه‌ای از آمادگی کشور برای مقابله با تهدیدها تفسیر شود.
البته باید میان توان واقعی نظامی، ادراک عمومی از این توان و احساس امنیت ناشی از آن تفاوت قائل شد. یک خبر نظامی به تنهایی نمی‌تواند میزان واقعی قدرت بازدارندگی را مشخص کند؛ اما ممکن است بر برداشت روانی مردم از امنیت کشور اثر بگذارد.
آیا دنبال کردن اخبار نظامی نشانه اضطراب است؟
خیر. پیگیری اخبار نظامی به خودی خود نشانه اضطراب یا اختلال روانی نیست. ممکن است فردی این اخبار را با هدف آگاهی از وضعیت کشور، ارزیابی تهدیدهای خارجی و شناخت ظرفیت دفاعی دنبال کند.
با این حال، اگر پیگیری مداوم اخبار به نگرانی دائمی، اختلال خواب، کاهش تمرکز یا ناتوانی در انجام فعالیت‌های روزمره منجر شود، لازم است رابطه فرد با مصرف اخبار مورد توجه قرار گیرد.
چرا گروه روانشناسی رکنا به این موضوع می‌پردازد؟
اخبار نظامی علاوه بر انتقال اطلاعات درباره تجهیزات و موازنه قدرت، می‌توانند بر احساس امنیت و برداشت مردم از آینده اثر بگذارند. در شرایط تهدید خارجی، بخشی از جامعه ممکن است با دنبال کردن اخبار قدرت دفاعی کشور به دنبال اطمینان خاطر باشد.
شناخت این رفتار کمک می‌کند میان دو انگیزه متفاوت تمایز قائل شویم: پیگیری اخبار از سر ترس و نگرانی از جنگ، و پیگیری اخبار با هدف اطمینان از توان دفاعی و بازدارندگی کشور.
پیام گروه روانشناسی رکنا به مسئولان
در شرایط حساس، اطلاع‌رسانی دقیق، مستند و شفاف درباره وضعیت دفاعی کشور اهمیت ویژه‌ای دارد. مردم برای ارزیابی امنیت خود به اطلاعات قابل اعتماد نیاز دارند. بزرگ‌نمایی توان نظامی، انتشار اخبار تأییدنشده یا ارائه اطلاعات متناقض ممکن است به جای افزایش اطمینان عمومی، زمینه نگرانی و بی‌اعتمادی را فراهم کند.
تفکیک دستاوردهای واقعی دفاعی از تحلیل‌ها و گمانه‌زنی‌ها می‌تواند به شکل‌گیری تصویری واقع‌بینانه‌تر از وضعیت امنیتی کشور کمک کند.
راهکار روانشناختی برای خانواده‌ها
بهتر است اعضای خانواده اخبار نظامی را از منابع معتبر و در زمان‌های مشخص دنبال کنند. گفت‌وگو درباره توان دفاعی کشور و تحولات منطقه‌ای نباید به رقابت در بازنشر شایعات یا سناریوهای ترسناک تبدیل شود.
همچنین لازم است در گفت‌وگو با کودکان و نوجوانان، میان آمادگی دفاعی و وقوع جنگ تفاوت گذاشته شود تا آنها هر خبر نظامی را به معنای نزدیک بودن یک حادثه خطرناک تلقی نکنند.
تلنگر روانشناختی
گاهی مردم اخبار جنگنده‌ها، موشک‌ها و پهپادها را نه برای دانستن چگونگی آغاز یک جنگ، بلکه برای اطمینان از آغاز نشدن آن دنبال می‌کنند. آنها می‌خواهند بدانند آیا قدرت دفاعی کشور به اندازه‌ای هست که دشمن را از حمله منصرف کند؟
برای بسیاری از مردم، احساس امنیت فقط در نبود تهدید خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در اطمینان از توانایی دفاع در برابر تهدید نیز ریشه دارد.
درباره این خبر سوالی دارید؟ در نظرات از رکنا بپرسید.
