چموشدوزی، هنر صنعتی کهن اما رو به فراموشی
مجتبی چرمچیان پژوهشگر دکترای باستانشناسی در یاداشتی نوشت: چموش (چوموش/چاموش/چمشاک) نوعی پای افزار ساخته شده از چرم گاو دباغی شده و بدون پاشنه است که دارای نوک به بیرون برگشته شببه به منقار عقاب که در گذشته ای نه چندان دور در انواع مختلف بنددار و بدون بند تا ساده و منقوش به تولید رسیده و پوشیدن آن به صورت گسترده در بین مردم گیلان رواج داشت. از مهمترین ویژگیهای آن علاوه بر ظرافت تزئینات و زیبایی چشمنواز، حفاظت از پا در مقابل سرمای زمستان و گرمای تابستان است. نکتهی جالب توجه دیگر این است که طراحی آن به گونهای بوده که مانند کفشهای امروزی، لنگههای چپ و راست آن از هم جدا نیست(هر لنگه از آن برای هر دو پا قابل استفاده است) و در ساخت آن از هیچگونه رزین و چسب و میخی استفاده نمیشود.
مرکز اصلی تولید این محصول در ایران، استان گیلان و شهر تاریخی ماسوله است و در گذشته چموش به عنوان یکی از مهمترین محصولات تجاری این خطّه، به جای جای استان و مناطق دور و نزدیک ارسال میشد.
در نیم قرن اخیر، با گسترش شهرها، صنعتیتر شدن و تولید انبوه انواع مختلف پاپوشها و همچنین رواج انواع مدهای پوشاک و عدم استقبال نسل جدید از این پاپوش تولید آن با کاهش مواجه شده است. همین امر رفته رفته تولید این محصول هنری- صنعتی، را در معرض خطر فراموشی قرارداده تا جایی که بر اساس تحقیقات میدانی نگارنده، در حال حاضر فقط یک نفر از هنرمندان مسلّط به فنون تولید سنّتی چموش با نام مجید فرنیا در ماسوله باقی مانده است. لازم به ذکر است که او نوهی استاد میرزا علی اکبر فرنیا معروف به استاد میرزا، دوزنده اصلی چموش در ماسوله بوده و امروز تنها فردی است که به کسب و کار و آموزش فنون ساخت این محصول، اشتغال دارد. ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گیلان با ثبت ملی این هنر-صنعت گامهای موثری را در راستای حفظ آن برداشته و مهارت سنتی چموش دوزی به شماره ثبت ۱۳۵ در پنجم خرداد ۱۳۸۹در فهرست میراث ناملموس کشور قرار گرفته است. بسی شایسته است که سایر دست اندرکاران نیز حفاظت از این میراث گرانبها را در دستور کار خود قرار دهند.
علاوه بر آن در صورت به نتیجه رسیدن تلاشها در راستای ثبت ماسوله در فهرست میراث جهانی یونسکو، چموش میتواند به عنوان یکی از مهمترین محصولات بومی این شهر تاریخی، مورد توجه خیل عظیم گردشگران داخلی و خارجی قرار گیرد.
انتهای پیام/
