چراغی که در گیلان روشن ماند؛ آیینی برای بزرگداشت معلمی که مسیر حرفه‌ای‌اش «میراث ناملموس» گیلان است
مهسا دلشاد، عضو هیئت علمی و مدیر گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی در یادداشتی نوشت: عصر روز دوشنبه، بیستم مهرماه ۱۴۰۵، «خانه فرهنگ گیلان» میزبان نشست تخصصی و آیین نکوداشت دکتر مهدی رئیس‌سمیعی، استاد پیشکسوت و بازنشسته گروه معماری دانشگاه گیلان و از چهره‌های کلیدی در پایه‌گذاری و توسعه آموزش آکادمیک معماری در استان گیلان بود. این رویداد با حضور جمعی از اعضای هیئت‌علمی، پژوهشگران، معماران پیشکسوت و گروهی از دانش‌آموختگان و دانشجویان ادوار مختلف برگزار شد و به بررسی ابعاد علمی، آموزشی و حرفه‌ای فعالیت‌های ایشان پرداخت.
این نشست فراتر از یک آیین نکوداشتِ مرسوم، بستر مناسبی برای بازخوانی نقشِ افراد تأثیرگذار در شکل‌گیری جریان‌های فکری و تخصصی حوزه معماری در مناطق اقلیمی ایران فراهم کرد. روایتی بود از کارنامه علمی و حرفه‌ای معلمی که فراتر از چارچوب‌های سنتیِ انتقال دانش در کلاس درس، با اتکا به اصول اخلاقی و تفکر ساختاری، جریانی پایدار و هویت‌مدار را در آموزش و حرفه معماری گیلان بنیان نهاد؛ جریانی که امروز می‌توان آن را در زمره «میراث ناملموس» و سرمایه‌های معنوی توسعه استان ارزیابی کرد.
تکوین آموزش آکادمیک معماری در گیلان و ضرورت‌های تاریخی آن برای استانی همچون گیلان که از معماری بومی منحصربه‌فرد، شرایط اقلیمی خاص و الگوهای زیستی سازگار با طبیعت برخوردار است، گذار از نظام سنتی ساخت‌وساز به عرصه آموزش علمی و آکادمیک، نیازمند حضور متخصصانی بود که همزمان با شناخت دقیق مؤلفه‌های بومی، به ادبیات علمی روز نیز تسلط داشته باشند. دکتر مهدی رئیس‌سمیعی در زمره نسلی از پیشگامان بود که در دهه‌های آغازین شکل‌گیری آموزش دانشگاهی معماری در استان گیلان، مسئولیت خطیر پایه‌گذاری و تثبیت این رشته را بر عهده گرفتند. بررسی سوابق آموزشی ایشان نشان می‌دهد که تمرکز صرف بر آموزش دروس فنی و ضوابط کالبدی نبوده است؛ بلکه تربیت تخصصی معماران با تأکید بر شناخت عمیق اقلیم، احترام به بافت فرهنگی و درک الزامات محیطی، از اصول محوری رویکرد آموزشی وی محسوب می‌شد. پیوند میان پایداری زیست‌محیطی، هویت مکانی و مبانی نظری سکونت، از جمله مفاهیمی بود که در فرآیند آموزش آکادمیک توسط ایشان پیگیری شد؛ رویکردی که ضرورت آن در مواجهه با چالش‌های توسعه شهری معاصر در مناطق شمالی کشور بیش از پیش نمایان است.
بازخوانی ارزش‌های اقلیمی و هویت کالبدی در اندیشه معماری یکی از محورهای برجسته در فعالیت‌های علمی و پژوهشی دکتر رئیس‌سمیعی، تأکید بر استخراج، مستندسازی و بازتولید الگوهای خردمندانه نهفته در معماری بومی گیلان است. در دوره‌ای که شتاب‌زدگی در شهرسازی و پیروی از الگوهای معماری ناهمگون با اقلیم، هویت سیمای شهری شمال کشور را تهدید می‌کرد، رویکرد انتقادی و آموزشی ایشان بر حفظ اصالت‌های کالبدی و فضایی متمرکز بود. تحلیل دقیق سازوکارهای انطباق خانه‌های سنتی گیلان با رطوبت بالا، بارندگی‌های مداوم، عملکرد مصالح بومی و سیستم‌های تهویه طبیعی، به دانشجویان این امکان را می‌داد که معماری را نه صرفاً به عنوان تولید فرم، بلکه به عنوان پاسخی منطقی و پایدار به شرایط اکولوژیک منطقه تحلیل کنند. این چارچوب فکری، بنیان‌های تئوریک بسیاری از پژوهش‌ها و طراحی‌های نسل‌های بعدی معماران استان را شکل داد و مانع از گسست کامل میان الگوهای نوین و ریشه‌های بومی شد.
منش حرفه‌ای و اخلاق معلمی؛ جلوه‌ای از میراث ناملموس استان در بخش دیگری از این نشست، ابعاد گوناگون سیره اخلاقی و حرفه‌ای دکتر رئیس‌سمیعی مورد تحلیل قرار گرفت. در حوزه میراث فرهنگی، معمولاً آثار ملموس (ابنیه و محوطه‌ها) و میراث ناملموس (دانش سنتی، مهارت‌ها و آیین‌ها) موضوع صیانت قرار می‌گیرند؛ با این حال، انتقال الگوهای رفتاری، استانداردهای حرفه‌ای و منش اخلاقی استادان برجسته، مصداقی بارز از میراث ناملموس سازمانی و آکادمیک به شمار می‌رود.
استمرار تفکر حرفه‌ای، تعهد به آموزش اصولی، پایبندی به اصول اخلاق مهندسی و تواضع علمی، ارکانی هستند که در طول دهه‌ها فعالیت آموزشی دکتر رئیس‌سمیعی به عنوان یک الگو به جامعه حرفه‌ای معماران گیلان منتقل شده است. این سرمایه رفتاری و معرفتی، نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری هویت صنفی و تعهد اجتماعی فارغ‌التحصیلان این حوزه داشته و حفظ این پشتوانه فکری، اهمیتی هم‌تراز با صیانت از آثار تاریخی ملموس دارد.
روایت تصویری زیست‌معمارانه و ضرورت مستندسازی سرمایه‌های انسانی یکی از بخش‌های اثرگذار و تأمل‌برانگیز این نشست، اکران فیلم مستندی پیرامون زندگی‌نامه، سیر تکوین فکری و کارنامه علمی و حرفه‌ای دکتر مهدی رئیس‌سمیعی بود؛ اثری مستند که با بازنمایی گوشه‌هایی از سلوک علمی، مساعی خستگی‌ناپذیر در تأسیس و تثبیت آموزش آکادمیک معماری در گیلان و شیوه زیست متعهدانه ایشان، تصویری عینی از پیوند میان اندیشه و عمل را ارائه داد. پخش این مستند، پیش از هر چیز ضرورتِ ساختاری و راهبردیِ «ارج‌گذاری، ثبت و مستندسازی سرمایه‌های انسانی و مفاخر علمی» را در کانون توجه قرار داد؛ چرا که دارایی بنیادین و هویت‌بخش هر جامعه در کالبد مصنوع خلاصه نمی‌شود، بلکه در تجارب زیسته و اندیشه‌های زاینده استادانی است که عمر خویش را صرف ارتقای دانش و تربیت نسل‌های متخصص کرده‌اند. تدوین و ثبت این تجارب به منزله حفاظت از حافظه تاریخی و غنابخشی به میراث معنوی و ناملموس دانشگاهی، نقشی حیاتی در تداوم زنجیره دانشی و پیشگیری از گسست میان‌نسلی ایفا می‌کند.
در بخش پایانی نشست، پس از ارائه دیدگاه‌های کارشناسی همکاران دانشگاهی و نمایندگان نهادهای تخصصی درباره جایگاه علمی و نقش اجرایی و آموزشی دکتر رئیس‌سمیعی، لوح تقدیر و نشان یادبودِ «خانه فرهنگ گیلان» به پاس سال‌ها خدمات مؤثر در عرصه آموزش عالی و توسعه فرهنگی استان به ایشان اهدا شد. حضور شمار قابل‌توجهی از دانش‌آموختگان دوره‌های مختلف که امروز در حوزه‌های آموزش دانشگاهی، مدیریت‌های تخصصی شهری و طراحی حرفه‌ای در سطح کشور فعالیت دارند، نشان‌دهنده استمرار و اثربخشی فرآیند آموزشی است که سنگ‌بنای آن در دهه‌های گذشته گذاشته شده بود. این گردهمایی بر ضرورت تداوم مستندسازی تجارب پیشکسوتان عرصه علم و فرهنگ به عنوان پیش‌شرطی برای توسعه پایدار و هویت‌محور تأکید کرد.
برگزاری این رویداد در خانه فرهنگ رشت، یادآور این نکته راهبردی است که توسعه همه‌جانبه استان گیلان، مستلزم ارج‌گذاری مستمر به سرمایه‌های انسانی و علمی است. براین اساس بازتاب این رویداد، استمرار فرآیند تجلیل و بازخوانی کارنامه علمی مفاخر استان را عاملی مؤثر در ارتقای سطح کیفی آموزش معماری بوم محور و تقویت پیوند نسل‌های جدید با پیشینه حرفه‌ای خود می‌داند.
انتهای پیام/
