قیمت برنج ایرانی شوکه‌کننده شد / کشاورزان برنج را نگه داشتند؟

بازار برنج ایرانی در شرایطی با قیمت‌های متفاوت و گاه فاصله قابل‌توجه میان نرخ خرید از کشاورز و قیمت خرده‌فروشی مواجه است که برخی شالیکاران از پایین بودن قیمت خرید محصول در مقایسه با هزینه‌های تولید گلایه دارند. بررسی قیمت‌های اعلام‌شده در بازار نشان می‌دهد هر کیلو برنج ایرانی بسته به نوع، محل کشت، کیفیت، میزان شکستگی و شیوه فرآوری، با قیمت‌هایی از حدود ۳۱۵ تا ۵۵۵ هزار تومان به دست مصرف‌کننده می‌رسد.

بر اساس قیمت‌های اعلام‌شده از سوی یکی از کشاورزان، هر کیلو طارم هاشمی معطر ۴۶۰ هزار تومان، طارم هاشمی خوش‌پخت ۴۵۵ هزار تومان، طارم محلی خوش‌پخت ۴۵۰ هزار تومان، طارم کشت دوم ۴۹۰ هزار تومان و طارم دانه‌بلند فریدونکنار ۴۸۰ هزار تومان عرضه می‌شود. همچنین قیمت هر کیلو برنج چلویی رستورانی ۳۵۰ هزار تومان، سرلاشه طارم ۳۶۰ هزار تومان، نیم‌دانه طارم ۲۸۰ هزار تومان و برنج دودی هیزمی سنتی ۴۸۰ هزار تومان اعلام شده است.

گلایه کشاورزان از افزایش هزینه تولید

این کشاورز درباره محدود شدن عرضه محصول گفت: هزینه کود، سم، کارگر، برداشت، تبدیل شالی، کیسه و حمل‌ونقل به‌شدت افزایش یافته و با قیمت‌هایی که اکنون برای خرید برنج پیشنهاد می‌شود، فروش محصول برای کشاورز صرفه اقتصادی ندارد. به همین دلیل برخی کشاورزان محصول خود را یکجا نمی‌فروشند و تنها به اندازه‌ای عرضه می‌کنند که هزینه‌های جاری خود را تامین کنند.

او همچنین مدعی شد: هزینه تمام‌شده تولید هر کیلو برنج برای برخی تولیدکنندگان به بیش از ۷۰۰ هزار تومان رسیده و فروش محصول با قیمت‌های فعلی می‌تواند موجب شود بخشی از هزینه تولید نیز جبران نشود. با این حال، رقم بیش از ۷۰۰ هزار تومان برای هزینه تولید هر کیلو برنج، ادعای این تولیدکننده است و نمی‌توان آن را به کل شالیکاران تعمیم داد. بررسی دقیق این موضوع نیازمند اطلاعات هزینه تولید در مناطق مختلف، میزان عملکرد شالیزار، نوع رقم برنج و هزینه‌های تبدیل شلتوک به برنج سفید است.

فاصله قیمت کشاورز تا بازار

مقایسه قیمت‌های اعلامی این کشاورز با نرخ‌های مشاهده‌شده در بازار نشان می‌دهد فاصله میان قیمت تولیدکننده و خرده‌فروشی برای انواع مختلف برنج یکسان نیست.

در نمونه‌های قابل مقایسه، اختلاف قیمت از حدود ۱۰ هزار تومان تا بیش از ۱۰۵ هزار تومان در هر کیلو متغیر است. بیشترین فاصله در این مقایسه مربوط به طارم محلی فریدونکنار است که قیمت خرده‌فروشی آن حدود ۲۳ درصد بالاتر از نرخ اعلامی کشاورز است. در مقابل، در برخی انواع طارم هاشمی و برنج دودی، اختلاف قیمت کمتر است. البته این اختلاف قیمت را نمی‌توان بدون بررسی دقیق، به سود واسطه‌ها نسبت داد. هزینه‌های بوجاری، سورت، بسته‌بندی، افت وزنی، انبارداری، حمل‌ونقل و حاشیه سود عمده‌فروش و خرده‌فروش نیز در قیمت نهایی محصول اثرگذار است. علاوه بر این، تفاوت در سال برداشت، درصد شکستگی، عطر، قد کشیدن، محل کشت و اصالت محصول می‌تواند قیمت دو برنج با نام مشابه را تغییر دهد.

کشاورز ناراضی و مصرف‌کننده زیر فشار

آنچه در بازار برنج شکل گرفته، یک دوگانگی قابل‌توجه است؛ تولیدکننده از پایین بودن قیمت خرید و پوشش ندادن هزینه‌های تولید گلایه دارد، در حالی که مصرف‌کننده نیز برنج ایرانی را با قیمت بالایی خریداری می‌کند. بنابراین افزایش قیمت خرده‌فروشی لزوما به معنای افزایش درآمد کشاورز نیست و بخشی از اختلاف قیمت می‌تواند به هزینه‌های فرآوری، حمل‌ونقل، نگهداری و توزیع مربوط باشد. در عین حال، نبود اطلاعات شفاف درباره قیمت خرید از کشاورز و هزینه‌های هر حلقه از زنجیره توزیع، امکان ارزیابی دقیق سهم تولیدکننده از قیمت نهایی را دشوار می‌کند.

از سوی دیگر، محدود شدن عرضه از سوی برخی کشاورزان می‌تواند در کوتاه‌مدت حجم برنج موجود در بازار را کاهش دهد و انتظار برای افزایش قیمت را تقویت کند. تداوم این شرایط ممکن است خانوارها را بیش از گذشته به سمت برنج‌های نیم‌دانه، سرلاشه، ارقام اقتصادی‌تر یا برنج وارداتی سوق دهد و در نتیجه بازار برنج ممتاز ایرانی نیز تحت تاثیر قرار گیرد.

شفافیت هزینه‌ها در زنجیره برنج

کارشناسان معتقدند: انتشار شفاف اطلاعات مربوط به هزینه تولید، قیمت خرید محصول از کشاورز و حاشیه سود حلقه‌های مختلف توزیع می‌تواند تصویر دقیق‌تری از وضعیت بازار برنج ارائه دهد. تا زمانی که این اطلاعات به‌صورت رسمی، مستند و قابل راستی‌آزمایی منتشر نشود، کشاورز از پایین بودن قیمت خرید گلایه خواهد داشت و مصرف‌کننده نیز با مشاهده قیمت‌های بالای بازار، ممکن است تصور کند افزایش قیمت خرده‌فروشی مستقیما به افزایش درآمد تولیدکننده منجر شده است. شفاف شدن مسیر قیمت از زمین کشاورزی تا فروشگاه می‌تواند مشخص کند چه میزان از قیمت نهایی به هزینه تولید مربوط است و چه میزان در مراحل فرآوری، حمل‌ونقل، نگهداری و توزیع شکل می‌گیرد.

منبع: ایسنا