فرش قرمز برای قاچاقچیان زعفران پهن شد

مسیحا حیدریان؛ بازار صادرات زعفران ایران سال‌هاست با موانعی دست‌وپنجه نرم می‌کند که توان رقابت صادرکنندگان ایرانی را در بازار‌های جهانی به شدت کاهش داده است.

سیاست‌های چندگانه ارزی و محدودیت‌های تجاری هزینه صادرات رسمی را از یک سو افزایش داده و از سوی دیگر، مسیر‌های غیررسمی تجارت را برای برخی فعالان جذاب‌تر کرده است. در این میان، قاچاق زعفران نیز به یکی از چالش‌های جدی تجارت این محصول اصیل ایرانی تبدیل شده است.

طبق پیگیری‌های اقتصادآنلاین از اتاق بازرگانی ایران، جنگ ۴۰ روزه و مشکلاتی که پس از آن به وجود آمد، باعث کاهش حدود ۴۰ تنی صادرات زعفران ایران شد.

در زمینه قاچاق زعفران و مشکلات صادراتی این محصول، غلامرضا میری، نایب‌رئیس شورای ملی زعفران ایران به سوال‌های اقتصادآنلاین پاسخ داد. میری معتقد است محدودیت‌های صادراتی و مشکلات رفع تعهد ارزی از عوامل اصلی رونق قاچاق زعفران محسوب می‌شود.

مشروح گفت‌وگوی اقتصادآنلاین را با غلامرضا میری می‌خوانید.

******

 محدودیت‌های صادراتی چگونه به قاچاق زعفران دامن زد؟

* آقای میری؛ بخش قابل توجهی از زعفران ایران از مسیر افغانستان به بازار‌های خارجی قاچاق می‌شود. این مسئله چه آسیبی به بازار صادراتی ایران وارد کرده و برای مقابله با آن چه باید کرد؟

قاچاق زعفران فقط از مرز افغانستان انجام نمی‌شود. هر جا ایران مرز دارد، امکان قاچاق نیز وجود دارد. زعفران از مرز‌های مختلف مانند عراق و مسیر‌های جنوبی کشور در محدوده بوشهر و بندرعباس از کشور خارج می‌شود.

محدودیت‌هایی که برای صادرات زعفران در نظر گرفته شده، باعث رونق قاچاق شده است. در واقع، این محدودیت‌ها شرایطی ایجاد کرده‌اند که مسیر برای فعالیت قاچاقچیان هموارتر شود.

* مهم‌ترین محدودیت‌هایی که باعث افزایش قاچاق زعفران شده‌اند، کدام‌اند؟

یکی از مهم‌ترین مشکلات صادرات زعفران ایران به سیاست‌های ارزی و نحوه محاسبه نرخ پایه گمرکی این محصول بازمی‌گردد. از سال ۱۳۹۷ تاکنون، نرخ پایه گمرکی زعفران حدود هزار و ۲۸۰ دلار تعیین شده است؛ در حالی که صادرکنندگان در همان سال‌ها زعفران را با قیمت‌هایی بین ۵۵۰ تا ۹۵۰ دلار صادر کرده‌اند.

صادرکنندگان ارز حاصل از صادرات را بر اساس همان قیمت واقعی فروش به کشور بازگردانده‌اند و دفاتر مالی آنها نیز به تأیید سازمان امور مالیاتی رسیده است؛ اما بانک مرکزی این محاسبات را نمی‌پذیرد و از صادرکنندگان می‌خواهد تعهد ارزی خود را بر مبنای نرخ پایه گمرکی تعیین‌شده تسویه کنند. نتیجه این سیاست آن است که بسیاری از صادرکنندگان زعفران با بدهی ارزی مواجه شده‌اند. در حالی که آنها می‌گویند ارز حاصل از صادرات را به کشور بازگردانده‌اند و بدهکار نیستند.

بلایی که تحریم‌های بانکی بر سر صادرات زعفران آورد

* مشکلات بازگشت ارز حاصل از صادرات تا چه اندازه بر فعالیت صادرکنندگان زعفران تأثیر گذاشته است؟

صادرکنندگان زعفران سال‌هاست در شرایط تحریم فعالیت می‌کنند. آنها برای صادرات محصول خود با ریسک‌های متعددی روبه‌رو هستند. در بسیاری از موارد، صادرکننده بدون دریافت تضمین پرداخت، بدون گشایش اعتبار اسنادی و حتی بدون قرارداد رسمی، زعفران را از مسیر‌های مختلف به کشور‌های مقصد می‌فرستد و در بازار آن کشور به فروش می‌رساند.

پس از فروش محصول نیز بازگشت پول با ریسک و هزینه همراه است. انتقال ارز از طریق صرافی‌ها هزینه‌ای حدود ۲ تا ۵ درصد برای صادرکننده دارد. پس از بازگشت ارز به کشور نیز صادرکننده برای رفع تعهد ارزی با محدودیت‌های دیگری مواجه می‌شود.

از صادرکننده خواسته می‌شود ارز خود را با قیمتی پایین‌تر از نرخ بازار، گاهی ۱۰ تا ۲۰ درصد کمتر عرضه کند تا بتواند تعهد ارزی خود را تسویه کند. طبیعی است در چنین وضعیتی، انگیزه صادرات رسمی کاهش پیدا کند. صادرکننده‌ای هم که همچنان به فعالیت ادامه می‌دهد با مشکلات و هزینه‌های زیادی روبه‌رو خواهد شد.

کاهش صادرات زعفران پس از جنگ ۴۰ روزه

* با توجه به شرایط جنگی و محدودیت‌های ایجادشده، صادرات زعفران ایران از ابتدای سال ۱۴۰۵ و به‌ویژه پس از جنگ چه تغییری کرده است؟ آیا میزان صادرات کاهش داشته است؟

در شرایط جنگی، طبیعی است توان صادراتی کشور نسبت به گذشته کاهش پیدا کند. ما نمی‌توانیم مانند دوره پیش از جنگ، زعفران را با همان ظرفیت و به تمام مقاصد صادراتی ارسال کنیم. در برخی مسیر‌ها واقعا امکان رساندن محصول به دست مشتریان وجود ندارد.

کاهش توان صادرات رسمی باعث شده قاچاقچیان فرصت بیشتری برای فعالیت پیدا کنند و حجم قاچاق نیز نسبت به گذشته افزایش یابد.

* بر اساس پیگیری‌های اقتصادآنلاین، میزان صادرات زعفران ایران در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته حدود ۴۰ تن کاهش پیدا کرده است. آیا این برآورد با وضعیت بازار همخوانی دارد؟

آمار دقیقی از میزان قاچاق وجود ندارد؛ زیرا طبیعتا کالایی که به‌صورت غیرقانونی از کشور خارج می‌شود، در آمار رسمی ثبت نمی‌شود. با این حال، وقتی آمار کاهش صادرات رسمی اعلام می‌شود، بخشی از زعفرانی که پیش از این از مسیر‌های قانونی به بازار‌های خارجی می‌رسید، ممکن است از مسیر‌های غیررسمی تأمین شود.

صادرات زعفران ایران به ۷۱ کشور جهان

* در حال حاضر، حجم تجارت خارجی زعفران ایران در سال‌های گذشته چقدر بوده است؟

بالاترین رکورد صادرات زعفران ایران ۳۲۵ تن بود. در هفت تا ۱۰ سال گذشته نیز اگر میانگین صادرات را در نظر بگیریم، سالانه حدود ۲۲۰ تا ۲۴۰ تن زعفران از ایران صادر شده است.

* مهم‌ترین مقاصد صادراتی زعفران ایران کدام کشور‌ها هستند؟

زعفران ایران به ۷۱ کشور جهان صادر می‌شود. از مهم‌ترین مقاصد صادراتی می‌توان به امارات متحده عربی، اسپانیا، چین و افغانستان اشاره کرد. این کشور‌ها در میان خریداران عمده زعفران ایران قرار دارند و میزان واردات برخی از آنها به ۳۰ تا ۵۰ تن می‌رسد.

در مقابل، بسیاری از کشور‌های دیگر در حجم‌های کوچک‌تری زعفران وارد می‌کنند و میزان خرید آنها معمولا بین ۵۰۰ کیلوگرم تا چند تن است.

صادرکنندگان زعفران از حمل زمینی استفاده نمی‌کنند

* صادرات زعفران ایران از چه مسیر‌هایی انجام می‌شود و سهم حمل‌ونقل زمینی و هوایی در این تجارت چقدر است؟

ما زعفران را به‌صورت زمینی صادر نمی‌کنیم. زعفران کالایی گران‌قیمت است و وقتی محموله به‌صورت زمینی تا مرز ارسال می‌شود، پس از عبور از مرز دیگر مشخص نیست بار به کجا می‌رود و در مواردی محموله گم می‌شود. به همین دلیل، برای حفظ امنیت محموله و اطمینان از رسیدن آن به مقصد، زعفران را با هواپیما ارسال می‌کنیم.

منبع: اقتصاد آنلاین