به گزارش خبرگزاری رکنا، حجت‌الاسلام و المسلمین مرتضی جوادی آملی با اشاره به منشور برادری امام خمینی (ره) گفت: در بحث وحدت که بنیادی‌ترین اصل اجتماعی است، همان‌طور که رسول مکرم اسلام(ص) وقتی وارد مدینه شدند، قبل از دستور به ساخت مسجد فرمودند که باید در مسیر زیست اجتماعی خود زندگی برادرانه داشته باشید. بر همین اساس، در پیمان و معاهده اخوت، امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب(ع) به عنوان برادر رسول گرامی اسلام(ص) معرفی شد. این یک استراتژی و سیاست ثابت و دائمی است که باید در یک نظام اسلامی شکل بگیرد.
جوادی آملی ادامه داد: پیامبر گرامی اسلام (ص) وقتی وارد مدینه شدند، از آن به بعد روز آغازین تشکیل حکومت اسلامی بود و در این رابطه، نخستین و بنیادی‌ترین اصلی که برای یک نظام اجتماعی و نظام دینی لازم است، این است که افراد نه‌تنها دوست باشند و نه‌تنها بر مبنای صلح و محبت رفتار کنند، بلکه بر اساس اخوت و برادری زندگی کنند؛ زیرا برادری همه این جهات، از صلح و دوستی و محبت و امثال آن را در دامنه خود دارد.
وی با اشاره به آموزه‌های قرآن کریم درباره وحدت و پرهیز از تفرقه گفت: این اصل را باید به این صورت دانست که خدای عالم فرمود شما باید به یک حبل اعتصام کنید و در عین حال تفرقه ایجاد نکنید. وقتی هم جنبه اثباتی یعنی اعتصام به حبل‌الله و هم جنبه سلبی یعنی پرهیز از تفرقه در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند، نشان می‌دهد که انسجام باید به عنوان یکی از بدیهی‌ترین و نخستین اصول اجتماعی برای ما شناخته شود. در جای دیگر، خداوند متعال فرمود که تفرقه باعث می‌شود قدرت شما از بین برود، ضعیف شوید، ابهت شما شکسته شود و جایگاه والای شما تخریب شود.
جوادی آملی تصریح کرد: بنابراین، امروز باید بدانیم که در شرایط کنونی که با استکبار جهانی به معنای جامع آن درگیر هستیم، تنها چیزی که می‌تواند ما را در این رابطه متزلزل کند، مسئله تفرقه است. اینکه به‌حق، هم رهبر شهید و هم رهبر معظم انقلاب بر مسئله وحدت و انسجام تأکید می‌کنند، به این معناست که همان بنیادی‌ترین اصلی که برای مسائل سیاسی و اجتماعی ما ضروری است، به‌ویژه در شرایطی که در حال جنگ هستیم، باید مورد توجه قرار گیرد.
اختلافات سیاسی نباید به شکاف اجتماعی تبدیل شود
جوادی آملی با اشاره به رفتار مسئولان و شخصیت‌های سیاسی کشور در دوره‌های زمانی مختلف گفت: وقتی امروز نگاه می‌کنیم، می‌بینیم مسئولان رده‌بالای ما، حتی مسئولان سیاسی در دوره‌های قبل، با وجود اختلافات نظری که داشتند، از آنها جز سخن وحدت و دوستی نمی‌شنیدیم. آنچه امروزه در فضای جامعه ما از اختلاف می‌شنویم، بیشتر از سوی افرادی است که مأموریت دارند کف خیابان را راهبری کنند و کسانی هستند که خودشان را به عنوان محور اجتماع و خیابان معرفی می‌کنند. متأسفانه این اختلاف‌ها بیشتر از ناحیه همین افراد جزئی است و دیگران نیز احیاناً به آن دامن می‌زنند.
استاد حوزه و دانشگاه گفت: متأسفانه رسانه‌هایی که خودشان را در فضای حکومت و نظام هم می‌دانند، یا متوجه این مسئله نیستند یا به تعبیر آیت‌الله جوادی آملی، گرفتار جهل هستند؛ چه جهل بسیط و چه جهل مرکب. اینها کسانی هستند که اختلافات کف خیابان را می‌خواهند بزرگ کنند و در حقیقت مردم را به شقاق و نفاق و امثال آن بکشانند.
وی افزود: امروز واقعا از شخصیت های ممتاز کشور که در گذشته رئیس جمهور یا رئیس مجلس بودند یا کسانی که اعتبار علمی و وجاهت سیاسی داشته‌اند، می‌بینیم که از بسیاری از حرف ها و انتقادهای خود دست برداشته‌اند و اکنون حتی بیان سخنان احیانا انتقادی را نیز وارد نمی‌دانند و مصلحت می‌دانند که خدای ناکرده سخنی گفته نشود که وحدت و انسجام جامعه را بشکنند.
جوادی آملی ادامه داد: دکتر پزشکیان نیز که با شعار وفاق آمده‌اند، همه دوستان خود و کسانی را که برای شخص آقای پزشکیان به عنوان یک الگو و اسوه سیاسی و اجتماعی مطرح بودند، فراخوانده‌اند و اکنون از هیچ‌یک از آنها سخن ناملایم یا سخنی که موجب اختلاف باشد نمی‌شنویم. همه یا در این رابطه با وفاق همراهی دارند یا حداقل سکوت کرده‌اند. آنچه در فضای عمومی بعضاً می‌بینیم، از سوی کسانی است که خودشان را سکاندار جامعه و مردم می‌دانند و در حد بسیار سخیف و نازلی قرار می‌دهند و شعارهایی را در بین جامعه منتشر می‌کنند که جز نفاق، اختلاف و چندقطبی کردن جامعه اثر و ثمری نخواهد داشت.
سیاه‌نمایی و انتشار اخبار نادرست از مصادیق تفرقه است
حجت‌الاسلام و المسلمین جوادی آملی درباره مصادیق رفتارهای وحدت‌شکن که مورد تأکید و نهی رهبر معظم انقلاب نیز قرار گرفته است، گفت: هر چیزی که جامعه را به شقاق بکشاند و باعث دوقطبی یا چندقطبی شدن شود، یا احیاناً اگر اشکالی وجود دارد، آن اشکال‌ها را بزرگ کردن و سیاه‌نمایی کردن، به دروغ خبری را منتشر کردن یا اخبار متشابه را به خورد مردم دادن، از مصادیق همین اختلاف و تفرقه است. اینها مسائلی است که هم مورد نهی الهی است و هم امروز برای جامعه ما سم مهلک خواهد بود.
امام خمینی(ره) فقه را به سمت پاسخگویی به نیازهای حکومت سوق داد
جوادی آملی در پاسخ به این پرسش که مبانی فقه امام خمینی(ره) و ظرفیت اندیشه فقهی ایشان برای حل مشکلات و چالش‌های امروز حاکمیت و جامعه چگونه است، گفت: ما با فقهی انقلاب کردیم که این فقه قطعاً نمی‌تواند صاحب یک انقلاب و حیات یک جامعه بزرگ و متمدن سیاسی امروز باشد. امام خمینی(ره) در چند مقطع تاریخی حرکت‌هایی را آغاز کردند که گاهی اوقات به اصل فقه تنه می‌زد و سخنانی را مطرح می‌فرمودند که مسیر فکری فقه را برای یک فقه حکومتی آماده کند. یکی از بزرگ‌ترین سخنانی که امام خمینی(ره) بیان فرموده‌اند، این است که زمان و زمین، یا زمان و مکان، در اجتهاد تغییر اساسی ایجاد می‌کند و مؤثر است.
جوادی آملی گفت: اگر این سخن امام به درستی معنا شود که زمان و مکان در اجتهاد مؤثر است و باعث تحول در مسائل فقهی می‌شود، این از مسائلی است که متأسفانه حوزه‌های ما به آن به درستی نپرداخته‌اند و دوست دارند در فضای سنتی حوزه حرکت کنند. همواره تغییر و حرکت برای عده‌ای آزاردهنده است و آنها از تغییر گریزان هستند، اما باید اصل تغییر را بپذیریم و بر اساس بنیادها و ریشه‌های اصلی، این تغییر را ایجاد کنیم. اینکه صرفاً بر اصول بمانیم و هیچ تغییر، اصلاح و ترمیمی نسبت به آنها نداشته باشیم، همان تحجر و عقب‌گرد است و در حقیقت فقه ما را به انزوا خواهد برد.
این استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: بنابراین امروز فقه ما نیازمند این است که مسائل حقوقی جهان را با بررسی جدید وارد نگرش‌های فقهی کند. همچنین باید به مقاصدی که در قرآن کریم آمده است توجه شود. آیت‌الله جوادی آملی در این زمینه بر این باور است که قرآن باید بر فقه حاکم باشد و نه اینکه قرآن منزوی و محجور باشد و فقه بخواهد با همان نگرش‌های سنتی جلو برود. این یکی از ضعف‌های جدی است.
جوادی آملی ادامه داد: به نظر می‌رسد اصلی که امام خمینی(ره) مطرح کردند و حوزه‌ها نتوانستند خودشان را به پایه این اندیشه برسانند و تحولی را برای فقه فردی، فقه اجتماعی، فقه حکومتی و سیاسی ایجاد کنند، همان فرمایش ایشان است که زمان و زمین در اجتهاد مؤثر است.
این استاد حوزه و دانشگاه در بخش دیگری از این گفت‌وگو با بیان اینکه یکی از عمده‌ترین مسائلی که امروز دغدغه فقهای حوزه، به‌خصوص آیت‌الله جوادی آملی است، مسئله تفاوت میان قضایای خارجیه و قضایای حقیقیه است، گفت: بسیاری از احکام الهی به عنوان قضایای حقیقی هستند که در آنها بحثی نیست، اما بسیاری از قضایایی که در کتاب و سنت آمده‌اند، قضایای خارجیه هستند.
جوادی آملی تأکید کرد: اگر جامعه فقهی ما بتواند توان تشخیص و تمایز میان قضایای حقیقی و قضایای خارجی را پیدا کند، فقه بسیار می‌تواند امروزه پویا و پاسخگو باشد.
جوادی آملی: پزشکیان در سازمان ملل مواضع خود و نظام اسلامی را تبیین کرد
حجت‌الاسلام و المسلمین جوادی آملی با اشاره به سخنرانی رییس جمهور کشورمان در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد و توجهی که این سخنرانی در داخل و خارج کشور به خود جلب کرد، گفت: ایشان در این سخنرانی هم موضوع ظلم‌ستیزی و مقابله با آمریکا را مطرح کردند و هم بر صلح‌طلبی و آمادگی برای مذاکره بر اساس اصول تأکید کردند. شخصیت‌ها را باید با محکمات کلماتشان سنجید و آنها را مورد ارزیابی قرار داد. آقای پزشکیان در این سخنرانی ماهیت خودشان، ماهیت نظام اسلامی و دولت خودشان را برای جهان و جامعه باز کردند و به همین دلیل سخنان ایشان مورد استقبال همگان قرار گرفته است.
وی افزود: اینها نشان می‌دهد که شخصیت جناب آقای پزشکیان، شخصیتی اصیل، معتقد به نظام اسلامی و معتقد به ولایت فقیه است و بر اساس اصول انسانی و اسلامی که این نظام بر آن استوار است، خود را پیش میبرد البته برخی نقدها ممکن است قابل توجه و درست باشد، اما کسانی که به تعبیر قرآن «یؤمنون ببعض و یکفرون ببعض» هستند و نمی‌توانند میان بخش‌های مختلف سخنان یک شخصیت جمع کنند، سخنان کاملی ندارند. آنها نگاه سیاسی و جناحی دارند؛ ابتدا قضاوت می‌کنند و سپس سخن را می‌شنوند. بنابراین، اعتنای چندانی به این نوع نگاه‌ها نیست.
استاد حوزه و دانشگاه افزود: این استقبال عمومی که همه طیف‌ها، اعم از جریان‌های مختلف سیاسی، نسبت به این سخنرانی و ارائه مواضع اسلامی و ایرانی تأکید کردند، نشان می‌دهد که یک فطرت سالم با احیاناً فطرت‌های مریض متفاوت است.
به‌روز شدن حوزه باید با شناخت تحولات جهان همراه باشد
جوادی آملی در بخش دیگری از این گفت‌وگو با توجه به آغاز سال تحصیلی حوزه‌های علمیه، درباره وضعیت فعلی حوزه‌های علمیه، خروجی‌های آن و ضرورت ارتباط نهادهای دینی، به‌ویژه حوزه‌های علمیه با نسل جوان گفت: دو مسئله باید مورد توجه باشد. نخست اینکه حوزه باید خودش را نسبت به اتفاقاتی که در جهان می‌گذرد، به درستی به‌روز کند. به‌روزرسانی امروز اصطلاحی است که گاهی اوقات با انحراف، کج‌روی، عجله کردن و امثال آن همراه است، اما باید توجه داشت که حوزه باید به درستی به‌روز شود؛ یعنی واقعاً شرایط اجتماعی و جهانی را بشناسد، علوم جهانی را درک کند، فناوری‌هایی را که امروز در صحنه جهانی نقش‌آفرین هستند بشناسد و اطراف خود، به‌خصوص منطقه را به خوبی بشناسد.
وی ادامه داد: حوزه باید بر اساس پیشرفت‌های علمی و فناوری و همچنین رشد اجتماعی که امروز جهان پیدا کرده و خصوصاً نقش ایران در این رشد اجتماعی و بیداری جوامع که بسیار مؤثر بوده است، این تحولات را بشناسد و متناسب با آنها علوم، فرهنگ و شیوه ارتباط خود با جوامع را بسازد.
نیاز جهان امروز به حوزه و روحانیت بیش از گذشته است
این استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: با توجه به این شرایط، می‌بینیم که نیاز به حوزه‌ها و نیاز به جریان روحانیت که بر اساس یک مکتب فکر می‌کند و می‌خواهد جوامع را بسازد، به مراتب بیش از گذشته است. اگر امروز حوزه‌های ما به مسائل جهانی می‌اندیشند، باید افراد بااستعداد، لایق، تحصیل‌کرده، روشن و جهان‌شناس به حوزه‌ها مراجعه کنند تا تفقه در دین انجام شود و از اینجا مسائل جهانی دیده و حل و فصل شود.
حجت‌الاسلام و المسلمین جوادی آملی ادامه داد: ما در مراکز علمی دیگر چنین مسئله‌ای را نداریم که یک نگرش فراانسانی بخواهد اتفاق بیفتد و انسان را در مدار جهان هستی مورد بررسی قرار دهد. در دانشگاه‌ها تلاش‌های علمی به جای خود محفوظ است، اما هیچ‌کدام از مراکز علمی دانشگاهی به این گونه مسائل، در حد کلانی که به انسانیت انسان، دنیا و آخرت انسان و سعادت و نجات انسان مربوط می‌شود، فکر نمی‌کنند؛ بنابراین باید به حوزه‌ها بیشتر اعتنا و توجه کرد و حوزه را منبع نگرش‌های جهانی دانست و انسانیت و نجات و سعادت انسانیت را باید از این طریق تأمین کرد.
تفقه در دین نیازمند فهم عمیق و شناخت مسائل جهان است
جوادی آملی گفت: حضور دانش‌پژوهان، دانش‌آموختگان، طلاب، فضلا و امثال آنها باید با فهم و درک عمیق نسبت به دین که از آن به عنوان تفقه یاد می‌شود، همراه باشد؛ تفقه یعنی فهم عمیق نسبت به مسائل دینی. این مسئله‌ای است که حوزه‌های ما هنوز به این معنا به درستی به آن نرسیده‌اند و ما متأسفانه یک حوزه درخور که بتواند پاسخگوی شرایط امروز جهان و موجب نجات‌بخشی و سعادت‌بخشی برای جوامع باشد، نداریم.
حوزه و جامعه باید نگاه خود را نسبت به یکدیگر اصلاح کنند
این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه گفت: نکته دیگر این است که حوزه‌ها باید به خود بیایند و به موقعیت خودشان توجه داشته باشند و از طرف دیگر، جوامع نیز واقعا نگاه خود را به حوزه‌ها اصلاح کنند. همان‌طور که اشاره کردم، ما متشابهاتی در حوزه‌ها داریم؛ افراد نالایقی که این لباس را به تن کرده‌اند و افراد بعضا بی‌سواد و جاهلی که لایق نیستند از کرسی دین برای مردم سخن بگویند، وجود دارند. این یک غصه و غم بر دل حوزه و حوزویان است که این‌گونه افراد در گوشه و کنار اظهاراتی دارند.
جوادی آملی تأکید کرد: با این حال، نگاه جامعه باید به حوزه‌ها اصلاح شود. حوزه را نباید مجموعه‌ای دانست که از سخنان چند فرد ملبس به لباس روحانی یا معمم شناخته شود. اگر کسی می‌خواهد حوزه را بشناسد، باید آیت‌الله‌العظمی شبیری زنجانی، آیت‌الله‌العظمی بروجردی، بزرگان امروز حوزه‌ها و مراجع عظام را بشناسد. اینها یک عمر در میان مردم، در نهایت سلامت و عزت زندگی کرده و خدمت کرده‌اند. اگر احیاناً امکاناتی برای آنها فراهم بوده، این امکانات را در مسیر خدمت به جامعه و دین به کار گرفته‌اند؛ وگرنه زندگی آنها، خانواده و فرزندانشان و شرایط زندگی‌شان شاید در حد معمولی‌ترین افراد جامعه بوده است.
وی افزود: بنابراین، معتقدم باید نگاهی را که امروز جامعه اسلامی به حوزه‌ها دارد، تصحیح و اصلاح کنیم، با قبول این مطلب که انتقادهای زیادی هم به ما وارد است و افرادی در گوشه و کنار اظهاراتی دارند که اصلاً با مبانی دین و اصول دین سازگار نیست.
حجت‌الاسلام و المسلمین جوادی آملی با اشاره به جایگاه آیت‌الله جوادی آملی در بین مردم اظهار کرد: آیت‌الله جوادی آملی اکنون ۷۰ سال است که در میان مردم و جامعه حضور دارد و از ابتدای انقلاب تاکنون در نهایت سادگی با متن مردم زندگی کرده، از مردم سخن گفته و برای مردم به شدت دل می‌سوزاند. با مردم در شادی‌هایشان شاد و در غم و ناراحتی آنها واقعاً ناراحت است. اگر سخنی در باب احیاناً تأیید نظام گفته می‌شود، به معنای آن نیست که مردم فراموش شوند و نظام قدرت بخواهد پایدار باشد؛ بلکه تأیید نظام به این معناست که بتواند خدمتی برای جامعه اسلامی داشته باشد.
استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: اینها در مقابل آن متشابهاتی که فرمودید، محکمات حوزه هستند و مردم باید این محکمات را ببینند. باید بدانیم که روحانیت امری ورای جامعه و ورای مردم نیست. روحانیت از متن مردم برخاسته و در مسیر خدمت به مردم و هدایت و سعادت آنها گام برمی‌دارد. اگر احیاناً لغزش یا اشتباهی وجود دارد، به این معنا نیست که این صنف، جامعه و قشر در مسیری غیر از مسیر صلاح و فلاح مردم گام برمی‌دارند.
رسانه‌ها نباید متشابهات را به کل روحانیت تسری دهند
وی ابراز امیدواری کرد: رسانه‌ها در این رابطه نقش اصلی و اساسی خود را ایفا کنند و این رابطه را تصحیح و اصلاح کنند و به متشابهات دامن نزنند. به تعبیر قرآن «والذین فی قلوبهم زیغ» اگر در جایی اختلافی، مشکلی اقتصادی، فرهنگی یا اخلاقی پیش آمد، نباید آن را به کل روحانیت تسری دهیم. روحانیت پذیرفته است که متشابهاتی در درون خودش دارد و آیت‌الله جوادی آملی در اربعین آیت‌الله اراکی فرمودند همان‌طور که قرآن محکمات و متشابهاتی دارد، روحانیت نیز محکمات و متشابهاتی دارد.
استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: اگر این متشابهات را اصل قرار دهیم و آنها را به عنوان محور روحانیت بشناسیم، به این معناست که معاذالله در قلب ما ضیقی وجود دارد. امیدواریم ان‌شاءالله اینها همه برطرف شود و مردم با توجه به محکمات روحانیت و افراد اصیل بتوانند یک جامعه یکدست را ایجاد کنند./ ایسنا
